Patiënten 

Om de diagnose en de behandeling voor patiënten te kunnen verbeteren, hebben we data nodig van zoveel mogelijk kankerpatiënten. 

Sneller de optimale medicatie

Om kankerpatiënten in de toekomst sneller de optimale medicatie te kunnen geven, hebben onderzoekers en specialisten data nodig; genetische (afkomstig van het DNA) en klinische (over het type kanker en de behandeling) gegevens van zoveel mogelijk kankerpatiënten.

Hiermee kunnen onderzoekers in ziekenhuizen meer leren over kanker, over hoe de ziekte zich ontwikkelt en wat voor effect verschillende therapieën en medicijnen hebben. Daarmee wordt de ontwikkeling van nieuwe behandelmethodes gestimuleerd en wordt voorkomen dat een patiënt een behandeling ondergaat die niet werkt en slechts hevige bijwerkingen oplevert.

 

Via het ziekenhuis

Hartwig Medical Foundation verzamelt en analyseert de genetische en klinische data van kankerpatiënten. Deze genetische analyse zal worden gedaan op een vers tumor biopt – van een afwijking afgenomen – vlak voor de start van een anti-tumor therapie. Hiervoor komen alle patiënten in aanmerking die gaan starten met een systemische behandeling (chemotherapie, hormonale therapie, “targeted therapy” en immunotherapie).

Patiënten kunnen bij hun behandelend arts in het ziekenhuis  een biopt afstaan. Dit zijn handelingen die in het normale zorgproces niet worden uitgevoerd, dus dit gebeurt in het verband van een klinische studie.

Het biopt wordt afgenomen voordat de patiënt start met een nieuwe behandeling. De gegevens die voortkomen uit de analyse worden dus niet gebruikt voor de geplande behandeling, maar kunnen eventueel worden gebruikt wanneer de gestarte behandeling onvoldoende resultaat oplevert. 

Het proces van afnemen DNA vanuit het perspectief van de patiënt

Het proces van afnemen DNA vanuit het perspectief van de patiënt

 Het proces vanuit het perspectief van de patiënt

 

Veelgestelde vragen

Kanker wordt veroorzaakt door fouten in het erfelijke materiaal in een cel (het DNA). Die fouten zijn bij iedere tumor anders, waardoor de genetische opmaak van elke tumor uniek is. Door onderzoek weten we nu dat die genetische opmaak ook een belangrijke invloed heeft op de werking van een bepaalde behandeling. We weten alleen nog onvoldoende hoe al die unieke tumoren op verschillende behandelingen reageren. Hierdoor is de behandeling voor patiënten helaas nog niet goed afgestemd op de specifieke kenmerken van zijn of haar tumor, maar wordt de behandeling vooral bepaald door het type kanker, bijvoorbeeld borst- of darmkanker.

Om de diagnose en de behandeling voor patiënten te kunnen verbeteren, hebben we data nodig; genetische (afkomstig van het DNA) en klinische (over het type kanker en de behandeling) gegevens van zoveel mogelijk patiënten met kanker. Deze data zullen gebruikt worden om te onderzoeken hoe de behandeling van toekomstige patiënten beter op een tumor afgestemd kan worden met als doel de meest optimale behandeling te kunnen selecteren.

Door gegevens van zoveel mogelijk patiënten met verschillende vormen van kanker in één nationale databank te verzamelen. Omdat iedere tumor anders is, zijn gegevens van vele duizenden tumoren nodig om patronen en causale verbanden te leggen. Met de databank kunnen onderzoekers meer leren over kanker, over hoe de ziekte zich ontwikkelt en wat voor effect verschillende therapieën en medicijnen hebben. Zo kunnen specialisten toekomstige patiënten beter behandelen en sneller de optimale medicatie geven voor zijn of haar specifieke tumor. 

Daarmee wordt de ontwikkeling van nieuwe behandelmethodes en medicijnen gestimuleerd met als doel patiënten een behandeling op maat te bieden en te voorkomen dat een patiënt een behandeling ondergaat die niet aan blijkt te slaan en slechts hevige bijwerkingen heeft.

Het doel is de databank zo snel mogelijk op te zetten en te vullen om onderzoek mogelijk te maken. Hoe meer data, hoe meer onderzoek. Onderzoek dat het verschil kan maken in de strijd tegen kanker.

We streven ernaar om met dit onderzoek in de nabije toekomst patiënten een behandeling op maat te kunnen geven. Dit wil dus zeggen dat de behandeling wordt afgestemd op de eigenschappen van de tumor.

Hartwig Medical Foundation is een onafhankelijke non-profit organisatie (stichting zonder winstoogmerk) en wordt voor het overgrote deel gefinancierd uit giften. Hartwig Medical Foundation is volledig gefinancierd voor de nabije toekomst.

Alle financiële informatie is terug te vinden in ons jaarverslag 2015.

In principe komen alle patiënten in aanmerking die een ‘solide’ tumor hebben (een tumor die in een bepaald orgaan ontstaan is) die uitgezaaid is en die gaan starten met een behandeling. Dit kan zijn een vorm van chemotherapie, maar ook zogenaamde hormonale therapie, immuuntherapie of ”targeted therapy” (een behandeling waarbij medicijnen doelgericht de celdeling van kankercellen remmen of doden).

Ook patiënten met lymfeklierkanker (lymfomen) kunnen deelnemen aan het onderzoek. Hoe in de toekomst patiënten met bloedkanker zich kunnen aansluiten, wordt momenteel onderzocht.

De behandelend arts zal de patiënt informeren over de mogelijkheid voor deelname aan (wetenschappelijk) onderzoek. Als dat niet het geval is, kan de patiënt zelf de arts in het ziekenhuis aangeven dat hij of zij een biopt wil afstaan aan Hartwig Medical Foundation voor wetenschappelijk onderzoek. Het blijft aan de behandelend arts en patiënt om in overleg te besluiten of deelname verantwoord is.

In het geval dat een patiënt graag mee wil doen aan het onderzoek, maar hier geen gelegenheid voor is in het ziekenhuis waar hij of zij onder behandeling is, dan bestaat de mogelijkheid om voor deelname doorverwezen te worden naar een van de aangesloten ziekenhuizen.

  • Erasmus MC Kankerinstituut Rotterdam
  • Universitair Medisch Centrum Utrecht
  • VU Medisch Centrum in Amsterdam
  • Universitair Medisch Centrum Groningen
  • Radboud Universitair Medisch Centrum in Nijmegen
  • Maastricht Universitair Medisch Centrum 
  • Leids Universitair Medisch Centrum
  • Antoni van Leeuwenhoek
  • Meander Medisch Centrum
  • Elisabeth Tweesteden Ziekenhuis Tilburg
  • Onze Lieve Vrouwe Gasthuis
  • Franciscus Gasthuis & Vlietland
  • VieCuri Medisch Centrum
  • Rijnstate
  • Maxima Medisch Centrum
  • Spaarne Gasthuis
  • Reinier de Graaf Gasthuis
  • Noordwest Ziekenhuisgroep
  • Zuyderland Medisch Centrum
  • Martini Ziekenhuis
  • MC Slotervaart
  • Medisch Centrum Leeuwarden
  • Gelderse Vallei
  • Isala Klinieken
  • Nij Smellinghe
  • Ziekenhuis St. Jansdal
  • Ziekenhuisgroep Twente
  • Rode Kruis Ziekenhuizen

Bij de volgende ziekenhuizen kunnen patiënten op korte termijn terecht:

  • Amphia ziekenhuis
  • Maasstad ziekenhuis
  • Medisch Spectrum Twente
  • Deventer Ziekenhuis
  • Academisch Medisch Centrum (AMC)
  • Tergooi
  • Ziekenhuis Bernhoven
  • Haga Ziekenhuis
  • Antonius Ziekenhuis
  • Bravis ziekenhuis
  • Treant Zorggroep
  • Gelre Ziekenhuizen
  • Rivas Zorggroep
  • Groene Hart Ziekenhuis

 

Wetenschappelijk onderzoek is gericht op het verbeteren van de zorg voor de toekomstige patiënt. Hoe meer patiënten hun biopt willen afstaan hoe meer we kunnen leren over kanker. Door het opslaan van de genetische informatie (het DNA uit biopten) en de klinische gegevens (over de tumor en de behandeling) kunnen we onze kennis over kanker vergroten, patronen ontdekken en herkennen.

Op dit moment weten we nog onvoldoende om de verzamelde gegevens direct te kunnen gebruiken voor het selecteren van de meest optimale behandeling. Daarom heeft de huidige patiënt nog geen direct voordeel bij deelname voor de eigen behandeling.

In enkele gevallen kan de genetische informatie van de tumor wel gebruikt worden voor experimentele behandelingen, mocht de patiënt hiervoor in aanmerking komen. 

Een biopt is het afnemen van een stukje weefsel. Met een holle naald wordt de tumor aangeprikt en worden sliertjes tumorweefsel van een paar millimeter weggehaald.

Afname van een biopt wordt verricht door de radioloog, de maag-darm-lever (MDL) arts, de chirurg of de longarts. Omdat de precieze procedure afhangt van de locatie van een tumor of uitzaaiing, kan alleen een globale beschrijving gegeven worden. Meer specifieke vragen kunnen gesteld worden aan de behandelend arts.

De afname van biopten vindt onder verdoving plaats, ofwel lokale verdoving bij een oppervlakkige of eenvoudig te bereiken tumor, ofwel onder een roesje. Als een tumor niet direct zichtbaar is, wordt deze in beeld gebracht met een echo of een CT-scan. Met een holle naald wordt de tumor dan aangeprikt en worden sliertjes weefsel van een paar millimeter weggehaald. Het uithalen van het weefsel wordt over het algemeen als onaangenaam, maar niet pijnlijk, ervaren. De totale procedure duurt zo’n 30 minuten. In het geval van een biopt uit een orgaan (long, lever, nier, milt, in sommige gevallen bot) blijft de patiënt nog even in het ziekenhuis ter observatie (1-3 uur). In de overige gevallen is observatie niet nodig en gebeurt de procedure poliklinisch.

Biopten worden al veelvuldig afgenomen voor verschillende doeleinden zoals diagnostiek en vaststellen van de aard van een nieuwe tumor of uitzaaiing. Mocht er voor de behandeling al een biopt benodigd zijn, dan kan dit gecombineerd worden met deelname aan het onderzoek. Het eerste biopt dat wordt afgenomen zal dan naar de patholoog gaan voor routine diagnostiek, waarna, met toestemming van de patiënt, een extra biopt wordt afgenomen voor het onderzoek.

Het afnemen van een biopt is veilig en kent weinig complicaties. Er is geen gevaar voor versleping van tumorcellen en het op deze manier veroorzaken van nieuwe uitzaaiingen. Complicaties die wel kunnen optreden zijn pijn, een bloeding en een infectie. Het risico hierop is echter heel klein. Bij de eerste 469 patiënten bij wie een biopt voor het onderzoek is afgenomen trad bij 12 patiënten (2.5%) een complicatie op; in 5 gevallen (1%) ging het om pijn, drie keer (0.6%) trad een klaplong op bij patienten waarbij een uitzaaiing in de longen werd aangeprikt en tweemaal (<0.5%) was er sprake van een bloeding. Geen van de complicaties had ernstige gevolgen of bracht de behandeling in gevaar.

In principe wordt voor het onderzoek eenmalig een biopt afgenomen.

Voor dit onderzoek wordt gekeken naar alle afwijkingen die in het DNA aanwezig zijn. Echter, alleen de relatie tussen de gevonden afwijkingen voor de behandeling van kanker zal worden onderzocht. Het risico voor andere ziektes, zoals dementie, kan niet worden onderzocht.

Wel is het mogelijk dat bepaalde erfelijke afwijkingen aan het licht komen die het risico voor het ontstaan van kanker in de familie kunnen verhogen. Bijvoorbeeld bij borst- en eierstokkanker zijn een aantal afwijkingen in het DNA bekend die zorgen voor frequent voorkomen van deze ziektes binnen families. Indien een dergelijke afwijking in het DNA wordt gevonden, zal dit teruggekoppeld worden aan de patiënt door de behandelend arts.

Er wordt in dit stadium echter niet actief gezocht naar dergelijke afwijkingen, dus als de patiënt niet geïnformeerd wordt over dergelijke afwijkingen, dan betekent dit niet dat dergelijke factoren niet voorkomen in het DNA van de patiënt of dat van zijn/haar familie.

Heel veilig. Toegang tot de databank is alleen mogelijk na goedkeuring te hebben gekregen van een onafhankelijke beoordelingscommissie, de Data Access Board. Alle gegevens en data zijn anoniem. De gegevens worden gecodeerd opgeslagen in een beveiligde databank. Dit wil zeggen dat de gegevens niet te herleiden zijn naar een patiënt. Alleen de betrokken onderzoeker(s) van het centrum waar de patiënt behandeld wordt hebben direct toegang tot de gegevens van een patiënt.

Voor het verzamelen van deze gegevens en het gecodeerd doorgeven aan Hartwig Medical Foundation en aan derden die toegang worden verleend na goedkeuring door de Data Access Board dient nadrukkelijk toestemming gegeven te worden door de patiënt.

De Data Access Board bestaat uit een panel van onafhankelijke experts (waaronder een ethicus, medicus, jurist en patiënt) die aanvragen voor toegang tot data beoordelen.

Om toegang te krijgen tot de databank, moeten onderzoekers eerst een onderzoeksvraag indienen bij de Data Access Board. Deze onderzoeksvraag wordt beoordeeld door middel van zorgvuldige toetsingsprocedures en een evaluatie op doelmatigheid en wettelijke en ethische kaders.

Na goedkeuring van de patiënt ontvangt Hartwig Medical Foundation de gegevens met betrekking tot de tumor, de behandeling en op termijn ook de uitkomst van deze behandeling. Deze gegevens worden gecodeerd verstuurd en zijn daardoor niet te herleiden naar individuele patiënten. Het rapport met een overzicht van alle fouten in het DNA wordt gecodeerd teruggestuurd naar de behandelend arts. Alleen de onderzoekers in het behandelend centrum kunnen de gecodeerde gegevens herleiden naar de patiënt. Het rapport is op verzoek ook in te zien door de patiënt. Daarnaast worden de gegevens - tevens anoniem - opgeslagen in een beveiligde databank die gebruikt kan worden voor onderzoek.

In principe worden de gegevens voor onbepaalde tijd bewaard. Op verzoek van de patiënt kunnen de gegevens uit de databank verwijderd worden waardoor ze niet meer beschikbaar zijn voor een volgend onderzoek. Dit werkt niet met terugwerkende kracht, gegevens kunnen niet uit bestaande onderzoeken verwijderd worden.

Niemand zonder de goedkeuring van een onafhankelijke beoordelingscommissie, de Data Access Board.

Met gevoelige laboratoriumtechnieken wordt het DNA uit de tumorcellen en het bloed van de patiënt gehaald. Nadat dit DNA kunstmatig is vermenigvuldigd, kan het vervolgens worden “gelezen” (gesequenced). Hiermee kunnen de fouten die in het DNA van de tumor (afwijkende DNA) ontstaan zijn achterhaald worden door de tumor gegevens te vergelijken met de DNA gegevens uit het bloed (normale DNA) van de patiënt. Deze tumor mutaties worden vervolgens in de databank opgeslagen en uiteindelijk gekoppeld aan de anonieme gegevens van de patiënt en zijn/haar behandeling.

Antwoord niet gevonden?
Staat het antwoord dat u zocht er niet tussen? Neem dan gerust contact met ons op.
GA NAAR CONTACT