Hoge resolutie DNA-foto van uitgezaaide kanker geeft inzicht in behandelopties

Nature-publicatie van Nederlands onderzoek

Nederlandse onderzoekers hebben met behulp van DNA-analyse voor het eerst een gedetailleerd overzicht gemaakt van het landschap van DNA-fouten in duizenden uitgezaaide tumoren. Op 23 oktober 2019 is de studie “Pan-cancer whole genome analyses of metastatic solid tumors” in het gerenommeerde tijdschrift Nature gepubliceerd. De onderzoekers tonen daarin aan wat de verschillen zijn tussen uitgezaaide en primaire tumoren. Bij 62% van de patiënten zijn er aanknopingspunten gevonden voor mogelijke behandelingen die kunnen aangrijpen op specifieke eigenschappen van de individuele tumor. Deze publicatie geeft internationale erkenning aan een uniek nationaal samenwerkingsmodel tussen ziekenhuizen en onderzoeksinstellingen. De tumor-databank van uitgezaaide kankertypen vergroot behandelopties voor patiënten van vandaag en creëert onderzoeksmogelijkheden voor verbetering van zorg voor de patiënt van morgen. Daarmee draagt deze op unieke wijze bij aan een lerend zorgsysteem.

Leren van DNA-fouten sleutel tot juiste behandeling

Kanker is een genetische ziekte, waarbij fouten in het DNA van tumorcellen de eigenschappen van de kanker bepalen, en inzicht geven in het ziekteverloop en de respons op behandelingen. Dankzij de nieuwste ‘whole genome sequencing’-techniek is het inmiddels mogelijk om de complete DNA-code in kaart te brengen. Met deze techniek zijn de uitgezaaide tumoren van meer dan 4.000 patiënten geanalyseerd en is de wereldwijd grootste genetische databank van uitgezaaide tumoren tot stand gekomen. De databank heeft een unieke onderzoekswaarde en is toegankelijk voor onderzoek ten behoeve van het verbeteren van behandelingen tegen kanker.

Opbouw databank mogelijk gemaakt door een unieke Nederlandse samenwerking

Dit onderzoek is mogelijk geworden dankzij een vernieuwend samenwerkingsmodel vanuit het Center for Personalized Cancer Treatment (CPCT) – waarin 44 Nederlandse ziekenhuizen samenwerken – en Hartwig Medical Foundation. In studieverband is weefsel van patiënten afgenomen en zijn klinische data verzameld. Hartwig Medical Foundation verzorgde de DNA-metingen, voerde de uitgebreide data-analyses uit en heeft de database met genetische en klinische data opgebouwd.

Resultaten: aanwijzingen voor behandel- en studieopties voor 62% van de patiënten

De Nature-publicatie laat zien dat DNA-fouten in uitgezaaide tumoren sterk verschillen tussen tumortypen, waarbij belangrijke cel-bouwstenen op verschillende wijze beschadigd raken. Om de eigenschappen van een tumor goed te kunnen begrijpen is het belangrijk om een “hoge resolutie foto” te maken van de tumor, hetgeen mogelijk is via een uitgebreide DNA-test. Voor 62% van de patiënten die getest zijn konden op deze manier aanwijzingen voor behandel- of onderzoeksmogelijkheden op maat worden gevonden. Daarvan kwam 31% van de patiënten mogelijk in aanmerking voor een geregistreerd geneesmiddel, waarvan 18% on-label (vergoede zorg) en 13% off-label (niet vergoede zorg). In Nederland is off-label een toenemend aantal medicijnen beschikbaar in de DRUP-studie, waarin de effectiviteit van deze behandelingen wordt bestudeerd. De overige 31% betreft patiënten die eventueel in aanmerking kunnen komen voor experimenteel onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen.

Mede op basis van de studie in Nature heeft het Erasmus MC Kankerinstituut recent besloten om de uitgebreide DNA-test voor patiënten in te zetten waarvoor geen standaardbehandeling beschikbaar is.