Nieuw onderzoek toont grotere rol van erfelijke aanleg bij volwassenen met  glioblastoom

Een recente studie, gepubliceerd in npj Genomic Medicine, laat zien dat erfelijke aanleg bij volwassen patiënten met glioblastoom vaker voorkomt dan eerder werd aangenomen. Dankzij volledige DNA-analyse (WGS) konden onderzoekers nauwkeurig vaststellen welke kiembaanvarianten bijdragen aan het ontstaan van deze agressieve hersentumor. Dit levert inzichten op die gevolgen kunnen hebben voor zowel wetenschap als dagelijkse patiëntenzorg.

Met de publicatie van Whole genome sequencing-based analysis of genetic predisposition to adult glioblastoma is een volgende stap vooruitgezet in het beter begrijpen van erfelijke aanleg bij volwassen patiënten.
Arts-onderzoeker en eerste auteur Mark van Opijnen (rechts op de foto) en klinisch moleculair geneticus Roelof Koster (links op de foto) waren nauw betrokken bij dit onderzoek. Zij vertellen over de belangrijkste inzichten, het belang voor patiënten en de waarde van de Hartwig Medical Foundation-database.

Erfelijke aanleg bij één op de tien volwassenen

Uit de analyses blijkt dat bij ongeveer één op de tien volwassen patiënten met een glioblastoom sprake is van een erfelijke aanleg.
‘Bij iets meer dan 10% van de patiënten vonden we een afwijking in het kiembaan-DNA die sterk geassocieerd is met erfelijke glioblastomen, aldus Mark van Opijnen. ‘Bij 60% daarvan werd die relatie verder ondersteund door aanvullende afwijkingen die door WGS aan het licht kwamen. Dit bevestigt dat genetische predispositie bij volwassenen vaker een rol speelt dan gedacht.’

Roelof Koster verduidelijkt welke varianten daarbij het meest opvallen.
‘Bij deze patiënten zagen we veranderingen in bekende DNA-herstelfactoren, zoals MSH6, PMS2 en BRCA1. Eerder werd erfelijke aanleg vooral gezien bij jonge patiënten of families waarin hersentumoren vaker voorkomen. Ons onderzoek laat zien dat ook bij volwassen, niet-geselecteerde patiënten een erfelijke component een rol kan spelen. Met volledige DNA-analyse (WGS) konden we bovendien aantonen dat deze varianten daadwerkelijk hebben bijgedragen aan het ontstaan van de tumor.’

Relevant voor patiënt en familieleden

De bevindingen hebben duidelijke gevolgen voor de dagelijkse zorgpraktijk en voor genetische counseling. ‘Dit werk laat zien dat een glioblastoom niet altijd puur ‘toeval’ is. DNA-analyse helpt ons beter begrijpen waarom een tumor ontstaat. Dat kan relevant zijn voor de patiënt, bijvoorbeeld voor behandelmogelijkheden, maar ook voor familieleden die eventueel getest of gevolgd kunnen worden,’ aldus Koster.

Van Opijnen benadrukt dat deze inzichten ook helpen bij het informeren van patiënten.
‘De resultaten maken het mogelijk om patiënten beter voor te lichten over wat een WGS-analyse kan opleveren. Ze kunnen bovendien bijdragen aan de ontwikkeling van behandelingen die specifiek aansluiten bij deze patiëntenpopulatie.’

De database van Hartwig Medical Foundation

De onderzoekers geven aan dat dit werk zonder Hartwig-data niet mogelijk was geweest. ‘De Hartwig-database is gebruikt om alle genomische informatie van deze patiënten te verkrijgen. Zonder deze database was dit onderzoek er niet geweest, aldus Mark van Opijnen. Roelof Koster sluit daarbij aan en licht toe waarom de dataset zo waardevol is.
‘Doordat tumor- en bloed-DNA samen beschikbaar zijn, kunnen somatische en erfelijke veranderingen in één analyse bekeken worden. De WGS-pijplijn van Hartwig is betrouwbaar en uitgebreid klinisch gevalideerd, wat de resultaten bruikbaar maakt voor zowel onderzoek als patiëntenzorg.’

Joep de Ligt was vanuit Hartwig betrokken bij het ondersteunen van dit onderzoek, waarbij RNA gebruikt werd voor een deel van de analyses. ‘Voor sommige van de DNA- varianten is het lastig te voorspellen welk effect ze op de cel hebben, zoals splice varianten. In deze studie is RNA-data gegenereerd voor de meeste (80%) van de patiënten, wat enorm hielp bij de interpretatie.’

Verder onderzoek en meer aandacht voor genetische diagnostiek

De bevindingen vormen een basis voor verdere verdieping en uitbouw van het onderzoek naar erfelijke glioblastomen. Over een mogelijk vervolg op het onderzoek geeft Van Opijnen aan dat het een logische volgende stap zou zijn om te onderzoeken of deze bevindingen standhouden in een grotere groep patiënten. ‘Verder onderzoek dat dieper ingaat op de familie kan helpen om overervingspatronen beter te begrijpen.’

Koster wijst op de betekenis voor de klinische praktijk: ‘Mijn bijdrage lag vooral bij de moleculaire en erfelijkheidsdiagnostiek. De verdere uitwerking, bijvoorbeeld richting behandeling of vervolgonderzoek bij gliomen, ligt bij collega’s die zich dagelijks met neuro-oncologie bezighouden.’  Hij geeft aan vooral te hopen dat de resultaten bijdragen aan meer aandacht voor genetische diagnostiek bij hersentumoren en dat WGS en erfelijkheidsonderzoek een vaste plek krijgen in de routinezorg.

Nieuwe inzichten dankzij WGS

Dit onderzoek laat zien hoe waardevol volledige DNA-analyse is voor het begrijpen van glioblastoom bij volwassen patiënten. De bevestiging dat erfelijke aanleg vaker voorkomt dan eerder aangenomen biedt nieuwe inzichten voor patiëntenzorg, familievoorlichting en toekomstig onderzoek naar gerichte behandelingen.

Over Roelof Koster:

Roelof Koster is Laboratoriumspecialist Klinische Genetica (LSKG) bij het Nederlands Kanker Instituut – Antoni van Leeuwenhoek, gespecialiseerd in moleculaire en erfelijkheidsdiagnostiek. Samen met zijn collega’s vertaalt hij complexe NGS‑data naar klinisch relevante inzichten en draagt zo bij aan nauwkeurige diagnoses, optimale behandelingen en het opsporen van patiënten met een erfelijke aanleg.

Over Mark van Opijnen:

Mark van Opijnen heeft als arts-onderzoeker gewerkt met patiënten met een recidief glioblastoom en promoveert 7 januari 2026 op dit onderwerp.